SIDEBAR
»
S
I
D
E
B
A
R
«
Lectura do abecedario latino
Out 6th, 2013 by Fendetestas

Picando nesta práctica de lectura podedes prepararvos para a proba oral.

Aquí vedes os exercicios de lectura do libro para os que non o teñades aínda.

Latín I Ed. Rodeira-Edebé páx.11

Para practicardes as nocións explicadas en clase, seguide estes enlaces:

Agora vai a este libro ben antigo e le as páxinas 19 a 21 se non o podes ler ou descargar, telo aquí tamén. Outra versión parecida e resumida podes vela neste enlace. Nelas lerás como se explicaba a lectura do latín. Quero que fagas o seguinte:

  1. Fíxate nas diferenzas con respecto ao que explicamos na clase e anótaas.
  2. Xa sabes que, alén da pronunciación clásica, existen outras pronunciacións chamadas “nacionais” adaptadas ao idioma materno. Tendo en conta as diferencias que aparecen no libro con respecto ao que ti sabes, intenta deducir a que país ou cultura pode corresponder.
  3. Busca en internet (por exemplo, en youtube, vimeo, etc) vídeos con exemplos e exercicios de lectura en latín e anota os enlaces. Ou mellor aínda, grava o teu propio vídeo  e súbeo. Terá máis valor, claro!

Escribe estas tres cuestións nun documento e envíamas nun correo electrónico para poder sumarche a nota correspondente… Eu contestareiche cando os teña todos facendo as correccións e anotacións oportunas e xuntándoche a cualificación.

Marcas rexistradas, produtos comerciais e léxico
Set 9th, 2013 by Fendetestas

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Blue_tapes_cutter.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Blue_tapes_cutter.jpg

O produto que nos ocupa é unha película fina e transparente elaborada a partir de celulosa vexetal tratada con elementos alcalinos e posteriormente ácidos, dando orixe á lámina que usamos en envases e envoltorios. Foi inventada e rexistrada polo enxeñeiro suízo E. Brandenberger en 1908 co nome comercial de Cellophane, palabra derivada de cell(ulose) e (dia)phane. Celulosa deriva do latín cella que significa “celda” e diáfano, do verbo grego διαφάνειν que significa “aparecer”. O inventor bautizouno co nome híbrido de “película de celulosa transparente”.

En canto á tira transparente adhesiva, o nome da marca Cello-Tape acabou por lexicalizarse e agora usamos a forma abreviada ‘celo’, aplicada a calquera película transparente con adhesivo, malia que hoxe en día non se fabriquen con celulosa, senón que predomine o polipropileno, un derivado do petróleo.

Ο polipropileno é un polí(mero) (πολύ + μέρος: moitas partes, porque son macromoléculas formadas por outras moléculas máis pequenas) que se obtén do propileno (ou propeno) palabra formada pola raíz prop- (que se usa para 3 átomos de carbono; como met- indica 1 átomo; et-, 2 e but-, 4). O seguinte elemento, -il- deriva do grego ὕλη “bosque”, “madeira”, “materia prima”, e de aí “orixe”, facendo referencia ao feito de que é a base á que se unen por enlace químico outros elementos. Por último, o sufixo -eno, igual que -ano, -ino úsanse para indicar o número de enlaces compartidos do hidrocarburo.

Ademais de ‘celo’, hai quen lle chama ‘fixo’, pronunciado [fikso] ou [fiso] , ‘tesafilm‘ ou ‘desafil’. Como se pode comprobar, todos son nomes de marcas comerciais lexicalizadas.

Podemos concluír que o nome común de “cinta adhesiva” non tivo o éxito de que gozaron as marcas, porque noutros lugares tamén se usan os termos escoch, diurex, celoven, etc. Τοdο depende da empresa que primeiro se implantou ou da predominante no mercado.

http://www.celoven.com/Images/prod_empaque_back.jpg

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/81/Scotch_Tape.jpg

Locucións e aforismos latinos
Mar 20th, 2013 by Fendetestas

A proposta de traballo consiste en recompilar información sobre algunhas locucións latinas de uso actual. Pode tratarse de palabras ou frases que nós usamos na nosa lingua con un significado concreto. O que fixemos foi agrupar algunhas de entre as que vos piden para o exame de selectividade pero seguindo un criterio morfolóxico: palabras de cada declinación, verbos, sintagmas nominais formados por subs. + adx. ou subs + C.N., sintagmas preposicionais e frases.

  1. mea culpa
  2. persona non grata
  3. auditorium
  4. campus
  5. facta non verba
  6. numerus clausus
  7. peccata minuta
  8. referendum
  9. totum revolutum
  10. ultimatum
  11. verbi gratia
  12. corpore insepulto
  13. gratis et amore
  14. homo homini lupus
  15. o tempora! o mores!
  16. panem et circenses
  17. rara avis
  18. sui generis
  19. Urbi et orbi
  20. viva voce
  21. cursus honorum
  22. in situ
  23. lapsus calami / lapsus linguae
  24. lato sensu
  25. manu militari
  26. motu proprio
  27. stricto sensu
  28. ante meridiem / post meridiem
  29. sine die
  30. accesit
  31. alea iacta est
  32. carpe diem
  33. cave canem
  34. cogito, ergo sum
  35. deficit
  36. habeas corpus
  37. magister dixit
  38. nota bene
  39. superavit
  40. vade mecum
  41. veni, vidi, vici
  42. ab aeterno
  43. ad hominem
  44. ad kalendas graecas
  45. ad libitum
  46. ad multos annos
  47. ad pedem litterae
  48. contra naturam
  49. cum laude
  50. de facto
  51. de incognito
  52. de iure
  53. ex aequo
  54. ex cathedra
  55. ex libris
  56. ex profeso
  57. extra muros
  58. in aeternum
  59. in albis
  60. in articulo mortis
  61. in dubio pro reo
  62. in extremis
  63. in itinere
  64. in memoriam
  65. in mente
  66. in pectore
  67. in saecula saeculorum
  68. in vino veritas
  69. in vitro
  70. per capita
  71. post data / post scriptum
  72. post mortem
  73. primus inter pares

  74. sine cura
  75. sub iudice
  76. alma mater
  77. bona fide
  78. casus belli
  79. corpus delicti
  80. curriculum vitae
  81. dura lex sed lex
  82. grosso modo
  83. honoris causa
  84. intelligentibus pauca
  85. mare magnum
  86. mare nostrum
  87. summum ius, summa iniuria
  88. vox populi
  89. mens sana in corpore sano

  90. S.P.Q.R. (Senatus Populusque Romanus)
  91. sic transit gloria mundi
  92. sit tibi terra levis (S.T.T.L.)
  93. tempus fugit
  94. verba volant, scripta manent
  95. vice versa
  96. doctor honoris causa
  97. errare humanum est
  98. nihil novum sub sole
  99. primum vivere, deinde philosophare
  100. R.I.P. (requiescat in pace)
  101. homo homini lupus

Vos deberedes explicar o seguinte:

  1. Locución
  2. Análise morfolóxica (caso, xénero, número, tempo, modo, función)
  3. Significado e uso actual
  4. Escribir unha frase en galego ou castelán na que quede ben claro o seu uso.
  5. Atopar en internet material escrito, imaxes, títulos, empresas comerciais, referencias, vídeos, cancións, logotipos, lemas, emblemas, escudos… o que se vos ocorra… en que apareza a locución ou palabra latina.
  6. Interesan especialmente exemplos na prensa. Podedes aproveitar para lela nestas vacacións 😉 ou usar os buscadores que cada xornal ofrece na súa páxina principal:

Escollede artigos que vos chamen a atención por algunha razón e non esquezades Ctrl+F para atopar unha frase nun documento do explorador de internet. De cada artigo necesitaremos:

AUTOR, Título, Xornal, data e <enlace url>

Seleccionade o parágrafo no que apareza a locución e pegádeo.

Resultan “dignos” de mención aqueles exemplos de mal uso da locución (id est: a grosso modo no canto de grosso modo ou ex proceso por ex profeso) que con frecuencia se escoitan e mesmo se len por aí. Podedes colocar a imaxe, vídeo, logo, ou o enlace url.

O resultado da vosa investigación debe quedar reflectida nos comentarios que despois iremos publicando (un para cada unha das locucións que escollades, mínimo 4). A medida que as vaia recibindo e publicando marcarémolas en vermello (como grosso modo) para que escollades outras

Picade aquí para ver un exemplo de como elaboralo e presentalo.

Non esquezades consultar: http://it.wikipedia.org/wiki/Locuzioni_latine

E lembrade…

 

Para traballar con estas locución podemos facer unha actividade como esta.

Números romanos
Feb 20th, 2013 by Fendetestas

A orixe dos números é incerta, aínda que, para sermos exactos habería que falar de algarismos, cifras ou díxitos. Sabemos que se comezaron a escribir antes ca as letras, acompañados polos ideogramas dos elementos que se precisaba contar.

Inventáronse, ao igual que a escritura, en Sumeria, no territorio que hoxe ocupa Irak, pola necesidade administrativa de rexistrar por escrito os pagos, ventas e actividades mercantís.

Comezou usándose un sistema de base decimal, xa que son dez os dedos das mans que se utilizan para contar. Noutras culturas empregouse un sistema fundado no número vinte (utilizaban tamén as dedas). Por exemplo, o éuscaro, no que temos hogei ‘vinte’, hogeita hamar ‘vinte e dez’, berrogei ‘dous vintes’, berrogeita hamar ‘dous vintes e dez’ e en francés, aínda se di quatre-vingts (catro vintes) para o número 80. Pero non son os únicos sistemas numéricos… pensa, se non, en como contamos nós aínda os ovos, os pasteis, a vaixela, etc.

O caso é que o sistema de numeración romano fundábase no número 5, se cadra por influencia dos pobos preindoeuropeos e por usar, claro está, unha soa man para contar.

A forma que coñecemos destas cifras foi asimilada á de algunhas letras do abecedario e iso fai que o sistema sexa sinxelo de aprender posto que só utiliza estes sete símbolos: 

I V X L C D M
1 5 10 50 100 500 1000

Xa que logo, o número un non tería nada que ver coa letra I e, se non ‘e vero, ‘e ben trovato que a unidade estaría representada por un dedo ou unha marca vertical e así sucesivamente ata o 4. O cinco sería entón a man aberta (V) e a suma das dúas mans tería a forma da X. Máis difícil sería explicar o resto das cifras…

O máis probábel é que os romanos adaptasen algunha das letras do alfabeto grego que non utilizaron para o seu abecedario, aproveitando a coxuntura de que C é a inicial de centum M, de mille.

A norma xeral era escribir esas cifras de forma que non se repetisen máis de cinco veces (I, II, III, IIII) como corresponde a un sistema decimal con base cinco (biquinario). Así, 24 escribíase XXIIII, 54 sería LIIII como pode verse na porta correspondente do Coliseo romano:

Deste xeito, non tería importancia a orde na que se escribisen as cifras xa que o sistema consistía en sumar os díxitos: 18 = XVIII ou XIIIV ou VXIII, etc. Trátase dun sistema aditivo e non posicional como o que usamos hoxe. Pronto, e para evitar confusións, tendeuse a colocar xuntas as cifras iguais, poñendo as meirandes á esquerda, e deixando á dereita as máis pequenas: 66 sería LXVI, é dicir, 50+10+5+1.

Co tempo xurdiu a necesidade de abreviar o sistema, especialmente para o uso epigráfico: non é o mesmo gravar na pedra catro símbolos (IIII) que dous (IV). Desta maneira, unha cifra menor colocada á dereita, suma, pero colocada á esquerda, resta. Así, VI, sería 5+1 (6), mentres que IV, sería 5-1(4). En contrapartida hai que considerar, non só o valor dos símbolos, senón tamén, a súa posición. Esta novidade fai que un número como 1999 pase de dezaseis símbolos (MDCCCCLXXXXVIIII) a só sete (MCMXCIX).

Con todo, as posibilidades de resta, limítanse ás cifras que inclúen o catro e o nove.

IV IX XL XC CD CM
4 9 40 90 400 900

 

PROPOSTAS DE INVESTIGACIÓN

  • Explica a etimoloxía das seguintes palabras: número, cifra, algarismo, díxito.
  • Atopa outros sistemas de numeración con base distinta da decimal.
  • Para que se seguen a usar as cifras romanas hoxe en día? Busca exemplos na rede.
  • De onde proceden as cifras chamadas arábigas que usamos hoxe e cando foron introducidas?
  • Localiza países ou culturas que utilicen hoxe en día un sistema de numeración con cifras diferentes das nosas.

FONTES

Tedes varios sitios en internet para practicardes a numeración romana:

Descubre os dous erros…
Abr 17th, 2012 by Fendetestas

Cal destas imaxes é correcta?

 

A noticia completa no Faro de Vigo e aquí, nun xornal con criterio.

Pero… non marchedes aínda porque, había máis

 

E a outra opción era:

 

 

 

 

 

 

Etimoloxía. do latín ao galego e castelán
Mar 23rd, 2012 by Fendetestas

Para consultar:

Neste enlace podedes atopar a información toda e exercicios para practicardes:

Fichas con exercicios interactivos:

 

Vocabulario
Nov 10th, 2011 by Fendetestas

Comezamos co estudo do vocabulario. Xa sabedes que ao final de curso debedes coñecer unhas 300 palabras de uso básico, tanto en latín como en grego. Isto seravos moi útil, non só para traducir textos sen necesidade de andar mirando continuamente o dicionario, senón tamén, e sobre todo, para ampliar o voso léxico tanto en galego como en castelán.

Poderiamos organizar este vocabulario por orde alfabética, como aparece nos dicionarios, ou por orde de frecuencia, é dicir, escollendo as palabras máis usadas. Nós imos utilizar o criterio gramatical, é dicir, escolleremos palabras da 1ª declinación, da 2ª, adxectivos, e así sucesivamente a medida que vaiamos avanzando coas explicacións gramaticais, clasificadas en función do seu xénero ou tipoloxía.

Cada unha das palabras do vocabulario estará enunciada co correspondente Nom. e Xen. (máis o artigo no caso de grego), seguido do seu significado e de derivadas ou compostas en galego que vos servirán para lembrar os significados e ao mesmo tempo para aprender neoloxismos, helenismos e palabras técnicas.

Aquí vos queda a primeira xeira. Mirade os seguintes vocabularios de grego. Tede en conta que debedes instalar a fonte Sgreek para os poder ler.  Aquí tedes as instrucións necesarias:

 
 
 
 

Para que vexades como pode ser o exame deste vocabulario aí vos vai un “simulacrum”.

Practicade!

As familias lingüísticas
Set 27th, 2011 by Fendetestas

 
 

 

 

mapa elaborado pola alumna Alba Sanjorge

Iniciamos este novo curso co tema das familias lingüísticas. O alumnado de 1º de BAC da materia de latín vai ser o encargado da investigación.

Logo da explicación na clase, van buscar como se din unha serie de palabras en diferentes idiomas para logo observar as semellanzas e diferenzas que existen entre as diversas familias.

En primeiro lugar, haberán de escoller tres linguas, unha da familia neolatina, outra da familia indoeuropea e outra dunha familia non indoeuropea.

Unha vez escollidas terán que averiguar como se din nesas linguas os seguintes grupos de palabras

  1. días da semana
  2. números do 1 ao 10
  3. léxico de parentesco: pai, nai, fillo/a, irmá(n), etc

Deste xeito acabaremos elaborando un documento semellante a este referido ás linguas románicas:

 

Agardo os vosos traballos…

Blogs en Χείρων·Chiron
Nov 12th, 2009 by Fendetestas

Ben rapazas e rapaces… ímonos facer socios de Χείρων, un espazo onde profesorado e alumnado de clásicas compartimos ideas, materiais, propostas, etc… Aquí podedes ler en que consiste.

Pensei que o voso traballo non debe pasar desapercibido para o mundo e por iso vos invito a vos asociar.

Todos sabemos  quen foi este centauro

James Barry, a educación de Aquiles, 1772

e nós imos aproveitarnos das súas benéficas ensinanzas para acceder ao mundo quironiano.

Para vos asociar, podedes entrar neste índice de blogues no que se publican diariamente as anotacións de cada un de nós. Na columna da esquerda aparecen as bitácoras de profes, ordenadas segundo se foron asociando e debaixo as de estudantes e institucións.

Non teñades reparos porque os vosos blogues estean en galego, ao contrario. Veredes que somos lingüisticamente tolerantes, como non podía ser menos, e que pronto entenderedes e usaredes tamén os escritos noutras linguas. Trátase de compartir e participar.

Para rexistrarvos tedes que entrar neste formulario e enchelo cos vosos datos. En asunto podedes poñer “asociarme a Chirón” e, en mensaxe escribide que sodes estudantes de grego e latín do IES… etc.

Despois recibiredes no voso correo unha mensaxe de benvida e as instrucións para colocar no voso blogue a imaxe seguinte que serve de enlace coa páxina do centauro:

Xa estamos aquí…
Set 30th, 2009 by Fendetestas

… e para “celebrar” o regreso ás aulas propóñovos este novo enigma.

Hai pouco estiven diante desta inscrición en latín. Cómpre que averigüedes onde se atopa e que significa. Non é doado.

chantada-02

Esta é a transcrición. Enténdese ben, non? está practicamente en galego…

TERRIBILIS EST LO

CUS ISTE. HIC DO

MUS DEI EST ET

PORTA CŒLI

ANNO MDCCC

XVIII

É dicir:

Terribilis est locus iste. Hic domus Dei est et porta coeli. Anno MDCCCXVIII

Xa sabedes que está nun lugar “terrible”, na casa de Deus e na porta do ceo e que o edificio no que se atopa foi construído no ano…

  • Que significará ese terribilis?
  • Ten algo que ver este enigma con algún código?
  • Xénese, 28, 17
»  Substance:WordPress   »  Style:Ahren Ahimsa