SIDEBAR
»
S
I
D
E
B
A
R
«
Lectura do abecedario latino
Out 6th, 2013 by Fendetestas

Picando nesta práctica de lectura podedes prepararvos para a proba oral.

Aquí vedes os exercicios de lectura do libro para os que non o teñades aínda.

Latín I Ed. Rodeira-Edebé páx.11

Para practicardes as nocións explicadas en clase, seguide estes enlaces:

Agora vai a este libro ben antigo e le as páxinas 19 a 21 se non o podes ler ou descargar, telo aquí tamén. Outra versión parecida e resumida podes vela neste enlace. Nelas lerás como se explicaba a lectura do latín. Quero que fagas o seguinte:

  1. Fíxate nas diferenzas con respecto ao que explicamos na clase e anótaas.
  2. Xa sabes que, alén da pronunciación clásica, existen outras pronunciacións chamadas “nacionais” adaptadas ao idioma materno. Tendo en conta as diferencias que aparecen no libro con respecto ao que ti sabes, intenta deducir a que país ou cultura pode corresponder.
  3. Busca en internet (por exemplo, en youtube, vimeo, etc) vídeos con exemplos e exercicios de lectura en latín e anota os enlaces. Ou mellor aínda, grava o teu propio vídeo  e súbeo. Terá máis valor, claro!

Escribe estas tres cuestións nun documento e envíamas nun correo electrónico para poder sumarche a nota correspondente… Eu contestareiche cando os teña todos facendo as correccións e anotacións oportunas e xuntándoche a cualificación.

Marcas rexistradas, produtos comerciais e léxico
Set 9th, 2013 by Fendetestas

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Blue_tapes_cutter.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Blue_tapes_cutter.jpg

O produto que nos ocupa é unha película fina e transparente elaborada a partir de celulosa vexetal tratada con elementos alcalinos e posteriormente ácidos, dando orixe á lámina que usamos en envases e envoltorios. Foi inventada e rexistrada polo enxeñeiro suízo E. Brandenberger en 1908 co nome comercial de Cellophane, palabra derivada de cell(ulose) e (dia)phane. Celulosa deriva do latín cella que significa “celda” e diáfano, do verbo grego διαφάνειν que significa “aparecer”. O inventor bautizouno co nome híbrido de “película de celulosa transparente”.

En canto á tira transparente adhesiva, o nome da marca Cello-Tape acabou por lexicalizarse e agora usamos a forma abreviada ‘celo’, aplicada a calquera película transparente con adhesivo, malia que hoxe en día non se fabriquen con celulosa, senón que predomine o polipropileno, un derivado do petróleo.

Ο polipropileno é un polí(mero) (πολύ + μέρος: moitas partes, porque son macromoléculas formadas por outras moléculas máis pequenas) que se obtén do propileno (ou propeno) palabra formada pola raíz prop- (que se usa para 3 átomos de carbono; como met- indica 1 átomo; et-, 2 e but-, 4). O seguinte elemento, -il- deriva do grego ὕλη “bosque”, “madeira”, “materia prima”, e de aí “orixe”, facendo referencia ao feito de que é a base á que se unen por enlace químico outros elementos. Por último, o sufixo -eno, igual que -ano, -ino úsanse para indicar o número de enlaces compartidos do hidrocarburo.

Ademais de ‘celo’, hai quen lle chama ‘fixo’, pronunciado [fikso] ou [fiso] , ‘tesafilm‘ ou ‘desafil’. Como se pode comprobar, todos son nomes de marcas comerciais lexicalizadas.

Podemos concluír que o nome común de “cinta adhesiva” non tivo o éxito de que gozaron as marcas, porque noutros lugares tamén se usan os termos escoch, diurex, celoven, etc. Τοdο depende da empresa que primeiro se implantou ou da predominante no mercado.

http://www.celoven.com/Images/prod_empaque_back.jpg

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/81/Scotch_Tape.jpg

Locucións e aforismos latinos
Mar 20th, 2013 by Fendetestas

A proposta de traballo consiste en recompilar información sobre algunhas locucións latinas de uso actual. Pode tratarse de palabras ou frases que nós usamos na nosa lingua con un significado concreto. O que fixemos foi agrupar algunhas de entre as que vos piden para o exame de selectividade pero seguindo un criterio morfolóxico: palabras de cada declinación, verbos, sintagmas nominais formados por subs. + adx. ou subs + C.N., sintagmas preposicionais e frases.

  1. mea culpa
  2. persona non grata
  3. auditorium
  4. campus
  5. facta non verba
  6. numerus clausus
  7. peccata minuta
  8. referendum
  9. totum revolutum
  10. ultimatum
  11. verbi gratia
  12. corpore insepulto
  13. gratis et amore
  14. homo homini lupus
  15. o tempora! o mores!
  16. panem et circenses
  17. rara avis
  18. sui generis
  19. Urbi et orbi
  20. viva voce
  21. cursus honorum
  22. in situ
  23. lapsus calami / lapsus linguae
  24. lato sensu
  25. manu militari
  26. motu proprio
  27. stricto sensu
  28. ante meridiem / post meridiem
  29. sine die
  30. accesit
  31. alea iacta est
  32. carpe diem
  33. cave canem
  34. cogito, ergo sum
  35. deficit
  36. habeas corpus
  37. magister dixit
  38. nota bene
  39. superavit
  40. vade mecum
  41. veni, vidi, vici
  42. ab aeterno
  43. ad hominem
  44. ad kalendas graecas
  45. ad libitum
  46. ad multos annos
  47. ad pedem litterae
  48. contra naturam
  49. cum laude
  50. de facto
  51. de incognito
  52. de iure
  53. ex aequo
  54. ex cathedra
  55. ex libris
  56. ex profeso
  57. extra muros
  58. in aeternum
  59. in albis
  60. in articulo mortis
  61. in dubio pro reo
  62. in extremis
  63. in itinere
  64. in memoriam
  65. in mente
  66. in pectore
  67. in saecula saeculorum
  68. in vino veritas
  69. in vitro
  70. per capita
  71. post data / post scriptum
  72. post mortem
  73. primus inter pares

  74. sine cura
  75. sub iudice
  76. alma mater
  77. bona fide
  78. casus belli
  79. corpus delicti
  80. curriculum vitae
  81. dura lex sed lex
  82. grosso modo
  83. honoris causa
  84. intelligentibus pauca
  85. mare magnum
  86. mare nostrum
  87. summum ius, summa iniuria
  88. vox populi
  89. mens sana in corpore sano

  90. S.P.Q.R. (Senatus Populusque Romanus)
  91. sic transit gloria mundi
  92. sit tibi terra levis (S.T.T.L.)
  93. tempus fugit
  94. verba volant, scripta manent
  95. vice versa
  96. doctor honoris causa
  97. errare humanum est
  98. nihil novum sub sole
  99. primum vivere, deinde philosophare
  100. R.I.P. (requiescat in pace)
  101. homo homini lupus

Vos deberedes explicar o seguinte:

  1. Locución
  2. Análise morfolóxica (caso, xénero, número, tempo, modo, función)
  3. Significado e uso actual
  4. Escribir unha frase en galego ou castelán na que quede ben claro o seu uso.
  5. Atopar en internet material escrito, imaxes, títulos, empresas comerciais, referencias, vídeos, cancións, logotipos, lemas, emblemas, escudos… o que se vos ocorra… en que apareza a locución ou palabra latina.
  6. Interesan especialmente exemplos na prensa. Podedes aproveitar para lela nestas vacacións 😉 ou usar os buscadores que cada xornal ofrece na súa páxina principal:

Escollede artigos que vos chamen a atención por algunha razón e non esquezades Ctrl+F para atopar unha frase nun documento do explorador de internet. De cada artigo necesitaremos:

AUTOR, Título, Xornal, data e <enlace url>

Seleccionade o parágrafo no que apareza a locución e pegádeo.

Resultan “dignos” de mención aqueles exemplos de mal uso da locución (id est: a grosso modo no canto de grosso modo ou ex proceso por ex profeso) que con frecuencia se escoitan e mesmo se len por aí. Podedes colocar a imaxe, vídeo, logo, ou o enlace url.

O resultado da vosa investigación debe quedar reflectida nos comentarios que despois iremos publicando (un para cada unha das locucións que escollades, mínimo 4). A medida que as vaia recibindo e publicando marcarémolas en vermello (como grosso modo) para que escollades outras

Picade aquí para ver un exemplo de como elaboralo e presentalo.

Non esquezades consultar: http://it.wikipedia.org/wiki/Locuzioni_latine

E lembrade…

 

Para traballar con estas locución podemos facer unha actividade como esta.

Números romanos
Feb 20th, 2013 by Fendetestas

A orixe dos números é incerta, aínda que, para sermos exactos habería que falar de algarismos, cifras ou díxitos. Sabemos que se comezaron a escribir antes ca as letras, acompañados polos ideogramas dos elementos que se precisaba contar.

Inventáronse, ao igual que a escritura, en Sumeria, no territorio que hoxe ocupa Irak, pola necesidade administrativa de rexistrar por escrito os pagos, ventas e actividades mercantís.

Comezou usándose un sistema de base decimal, xa que son dez os dedos das mans que se utilizan para contar. Noutras culturas empregouse un sistema fundado no número vinte (utilizaban tamén as dedas). Por exemplo, o éuscaro, no que temos hogei ‘vinte’, hogeita hamar ‘vinte e dez’, berrogei ‘dous vintes’, berrogeita hamar ‘dous vintes e dez’ e en francés, aínda se di quatre-vingts (catro vintes) para o número 80. Pero non son os únicos sistemas numéricos… pensa, se non, en como contamos nós aínda os ovos, os pasteis, a vaixela, etc.

O caso é que o sistema de numeración romano fundábase no número 5, se cadra por influencia dos pobos preindoeuropeos e por usar, claro está, unha soa man para contar.

A forma que coñecemos destas cifras foi asimilada á de algunhas letras do abecedario e iso fai que o sistema sexa sinxelo de aprender posto que só utiliza estes sete símbolos: 

I V X L C D M
1 5 10 50 100 500 1000

Xa que logo, o número un non tería nada que ver coa letra I e, se non ‘e vero, ‘e ben trovato que a unidade estaría representada por un dedo ou unha marca vertical e así sucesivamente ata o 4. O cinco sería entón a man aberta (V) e a suma das dúas mans tería a forma da X. Máis difícil sería explicar o resto das cifras…

O máis probábel é que os romanos adaptasen algunha das letras do alfabeto grego que non utilizaron para o seu abecedario, aproveitando a coxuntura de que C é a inicial de centum M, de mille.

A norma xeral era escribir esas cifras de forma que non se repetisen máis de cinco veces (I, II, III, IIII) como corresponde a un sistema decimal con base cinco (biquinario). Así, 24 escribíase XXIIII, 54 sería LIIII como pode verse na porta correspondente do Coliseo romano:

Deste xeito, non tería importancia a orde na que se escribisen as cifras xa que o sistema consistía en sumar os díxitos: 18 = XVIII ou XIIIV ou VXIII, etc. Trátase dun sistema aditivo e non posicional como o que usamos hoxe. Pronto, e para evitar confusións, tendeuse a colocar xuntas as cifras iguais, poñendo as meirandes á esquerda, e deixando á dereita as máis pequenas: 66 sería LXVI, é dicir, 50+10+5+1.

Co tempo xurdiu a necesidade de abreviar o sistema, especialmente para o uso epigráfico: non é o mesmo gravar na pedra catro símbolos (IIII) que dous (IV). Desta maneira, unha cifra menor colocada á dereita, suma, pero colocada á esquerda, resta. Así, VI, sería 5+1 (6), mentres que IV, sería 5-1(4). En contrapartida hai que considerar, non só o valor dos símbolos, senón tamén, a súa posición. Esta novidade fai que un número como 1999 pase de dezaseis símbolos (MDCCCCLXXXXVIIII) a só sete (MCMXCIX).

Con todo, as posibilidades de resta, limítanse ás cifras que inclúen o catro e o nove.

IV IX XL XC CD CM
4 9 40 90 400 900

 

PROPOSTAS DE INVESTIGACIÓN

  • Explica a etimoloxía das seguintes palabras: número, cifra, algarismo, díxito.
  • Atopa outros sistemas de numeración con base distinta da decimal.
  • Para que se seguen a usar as cifras romanas hoxe en día? Busca exemplos na rede.
  • De onde proceden as cifras chamadas arábigas que usamos hoxe e cando foron introducidas?
  • Localiza países ou culturas que utilicen hoxe en día un sistema de numeración con cifras diferentes das nosas.

FONTES

Tedes varios sitios en internet para practicardes a numeración romana:

Ifixenia en Áulide
Feb 5th, 2013 by Fendetestas

Esta é a obra que temos que ler para preparar a asistencia á representación teatral que iremos ver a Lugo o vindeiro martes día 5 de marzo, Ifixenia en Áulide (Ἰφιγένεια ἐν Αὐλίδι) de Eurípides, representada polo grupo de teatroNoite Bohemia” do IES Ramón Menéndez Pidal de Zalaeta, na Coruña.

 

 

Como vén sendo tradición e para podermos avanzar na súa lectura, teredes que facer un «pequeno» traballo. Moitos dos libros que adoitades ler durante o curso teñen notas a pé de páxina pensadas para facilitar a comprensión da obra. A edición que tedes nas mans conta cunha boa introdución e guía didáctica pero carece de notas puntuais a pasaxes do texto. Vós seredes quen de anotar esta tradución seguindo as indicacións que vos imos dar.

Primeiro un pouco de información adicional que vos pode axudar a comprender a obra, o autor e a época.

fresco do sacrificio de Ifixenia. Pompeia, casa do Poeta Tráxico. Museo Nacional de Arqueoloxía de Nápoles

REPERCUSIONES POSTERIORES SOBRE O MITO DE IFIXENIA NA LITERATURA, MÚSICA E CINE.

Para ir abrindo boca, en youtube hai unha representación en varios fragmentos da obra polo grupo de teatro Ares do IES Mediterráneo de Cartaxena.

Pronto vos proporcionaré a guía para facerdes o traballo sobre a lectura.

mosaico do sacrificio de Ifixenia atopado en Empúries, Girona


Dialectos gregos
Out 18th, 2012 by Fendetestas

Para quen estades preparando o exame e precisades máis datos sobre como as correntes migratorias influiron na división dialectal en Grecia, mirade estes mapas:

  

 

 

 

 

 

 

AS RAZÓNS DA DIVISIÓN DIALECTAL

Desde moi cedo os gregos estableceron unha diferenza clara entre os dorios e os aqueos, correspondéndose os primeiros cos «invasores» da segunda onda de poboamento, os mesmos que fixeron desaparecer a civilización micénica.

Estes movementos migratorios desprazaron os habitantes xa asentados en Grecia cara a territorios máis ao Sur e ao Leste como aconteceu cos aqueos, dos que un resto quedou na zona central do Peloponeso (arcadio) e despois foi levado por colonos  polo sur de Asia menor (panfilio) e ata a illa de Chipre (chipriota). Tamén os xonios (xónico), que se desprazaron ás illas do centro do mar Exeo, Eubea e costa central de Asia menor. O subdialecto ático quedou restrinxido á península de Ática, aínda que sendo a forma lingüística de Atenas, foi a que, con moita diferenza, tivo unha máis ampla produción literaria na época clásica.

Pola súa banda, o dialecto eolio, orixinario das rexións continentais de Tesalia e Beocia e que ás veces é considerado froito dunha corrente migratoria posterior á doria, foi levado despois polos colonos ás illas do norte do Exeo e da costa de Asia Menor coñecida como Eolia.

Aquel dialecto ático, con aportacións sobre todo xonias, deu lugar á koiné (κοινὴ διαλεκτός), que acabou por impoñerse como lingua oficial en todo o Mediterráneo oriental e no Imperio formado por Alexandre. Na época romana a koiné utilizouse como lingua de cultura e posteriormente foi a lingua oficial do Imperio Bizantino (s. V ao XV).

Na actualidade os gregos distinguen entre dúas formas de lingua: a καθαρεύσα (limpa ou culta) e a δημοτική (popular), que é a variedade falada. Os gregos actuais son conscientes e orgullosos de falaren o mesmo grego, basicamente, da época clásica. A diferenza é semellante á que pode haber entre o galego actual e o das cantigas medievais.

 

Probade agora a facer este exercicio para repasar

 

E PARA SABER MÁIS:

Milliarium de Maximino II en Pontevedra.
Mai 31st, 2012 by Fendetestas

O alumnado de Latín e Grego estivemos nas ruínas de San Domingos en Pontevedra aproveitando a visita á exposición Orixes, cinco eventos na evolución humana.

Estas foron as cuestións propostas para traballar.

 

1. Que é un miliario e porque se chama así?
2. Aquí tes a transcrición coas letras que aparecen no miliario e a súa tradución literal. Subliña as que poidas ler claramente in situ.

3. Completa agora o texto (en cada cadro branco unha letra) e ten en conta que está todo en Dativo singular, xa que na tradución hai que supo un “dedicado a…”

4. Xa na casa, averigua quen foi este emperador chamado Gaius Galerius Valerius e coñecido tamén como Maximinus Daia ou Daza. Onde naceu, en que territorio gobernou, durante que anos, canto tempo, en que circunstancias morreu? www.bit.ly/LES4Qp

5. Fíxate na moeda e subliña as letras que recoñeces nas abreviaturas dos títulos do emperador.

IMPERATOR CAESAR GAIUS GALERIUS VALERIUS MAXIMINUS PIUS FELIX INVICTUS AUGUSTUS

 

6. Averigua o significado de cada un dos títulos usados por este emperador:

7. E por último, unha vez comprendida a inscrición, atopa o erro que hai no panel explicativo:

Información:

  • http://www.blogoteca.com/arqueoloxia/index.php?cod=8073
  • http://www.lavozdegalicia.es/hemeroteca/2007/01/31/5504730.shtml
Orixes, cinco fitos na evolución humana
Mai 29th, 2012 by Fendetestas

Como estes días estivo connosco a exposición Orixes da Obra Social de La Caixa aproveitamos para visitala, aprender algo máis sobre a evolución da nosa especie e, como non, un anaco de etimoloxía.

 

Esta foi a nosa proposta de traballo por se alguén quere servirse dela:

1. Atopa información nos paneis da exposición ou completa cos teus propios coñecementos e con datos de internet para unir a definición cos seguintes termos e a etimoloxía, como no exemplo

  • antropoloxía: estudo do ser humano  (ὁ ἀνθρώπος,-ου  +  ὁ λόγος,-ου)
  • ardipithecus
  • afarensis
  • ramidus
  • paranthropus
  • ergaster
  • antecessor
  • neanderthalensis
  • rhodesiensis
  • floresiensis
  • mamífero
  • primate
  • antropopiteco
  • antropomorfo
  • paleolítico
  • humanoide
  • bípede

2. Inventa o nome das seguintes especies en función da definición que che damos:

  • Especie preto do mono atopado en Pontevedra: Parapithecus pontevedrensis
  • Con aspecto de mono e que camiña a catro patas
  • Home do sur con forma de pedra
  • Mono que leva pés
  • Estudo dos primeiros monos

Aquí vos deixo a ficha completa para descargar e tamén a presentación que vimos en clase cos datos etimolóxicos para completar os exercicios. Atopade nela os enlaces que necesitedes para resolverdes algunhas cuestións.

Non me podía resistir a poñervos esta montaxe de “multilingüísmo harmónico” nos folletos e trípticos que nos deron.  Haiche moito tradutor en paro…

23 de abril, día do libro e de San Xurxo
Abr 23rd, 2012 by Fendetestas

Hoxe celébrase o Día do Libro e dos Dereitos de Autor. Escolleuse esta data porque tal día coma hoxe morreron, no ano 1616 Miguel de Cervantes Saavedra (de inequívocos apelidos galegos, tanto un coma o outro) e tamén William Shakespeare. Porén, aínda que finaron na mesma data, non o fixeron o mesmo día… Como pode ser iso? Se o averiguas escríbeo nos comentarios.

Tamén se conmemora o pasamento de Xurxo de Capadocia, na actual Turquía, aló polo 303. Foi un soldado romano martirizado por negarse a perseguir os cristiáns, relixión que el mesmo profesaba. Pronto comezou o seu culto e veneración que se estendeu durante os seguintes séculos por todo o Imperio Oriental e xa na Alta Idade Media, na época das cruzadas, se difundiu o seu culto por toda Europa.

A lenda do heroe que mata o dragón para salvar a doncela aparece en numerosas mitoloxías, lembremos a que nos é máis próxima de Perseo e Andrómeda,

Joachim Wtewael, Perseo e Andrómeda, 1611, Musée du Louvre, Paris

e no caso da mitoloxía cristiá foi adxudicada a San Xurxo.

Paolo Uccello, San Xurxo e o dragón, c. 1470, Musée Jacquemart André, Paris

En Galicia recibe culto en  máis de 30 parroquias, unha delas aquí mesmo, San Xurxo de Asma, pero con vacilacións ortográficas segundo os carteis de estrada…

pict0369

pict0597

Hai uns cantos lugares con ese nome, ou a variante Xorxe, repartidos polo país:

Xurxo

Descubre os dous erros…
Abr 17th, 2012 by Fendetestas

Cal destas imaxes é correcta?

 

A noticia completa no Faro de Vigo e aquí, nun xornal con criterio.

Pero… non marchedes aínda porque, había máis

 

E a outra opción era:

 

 

 

 

 

 

»  Substance:WordPress   »  Style:Ahren Ahimsa